Bugün açtığımız internet sitelerinin çoğu birbirine oldukça benziyor.
Üst tarafta menü.
Ortada büyük bir görsel.
Altında kartlar.
Bir yerde giriş yap butonu.
Ama internet her zaman böyle görünmüyordu.
1990'larda ve 2000'lerin başında web çok daha deneysel, renkli ve bazen gerçekten garip bir yerdi.
GIF'ler, ziyaretçi sayaçları, Flash animasyonları, parlak butonlar ve "bu site en iyi 800×600 çözünürlükte görüntülenir" uyarıları internetin normal parçalarıydı.
Bugün hâlâ o dünyayı keşfetmenin yolları var.
Eğer internetin garip köşelerini seviyorsanız Garip Siteler zaten tam olarak bunun için var.
Ama bu kez yeni sitelere değil, internetin geçmişine gidiyoruz.
1. Wayback Machine — Bir Web Sitesinin Geçmişini Görün
Wayback Machine internet tarihini araştırmak için muhtemelen bilinmesi gereken ilk site.
Bir internet adresini yazıyorsunuz.
Ardından o sitenin geçmişte arşivlenmiş sürümlerinden bir tarih seçiyorsunuz.
Örneğin yıllardır aktif olan bir siteyi aratarak:
- 2005'te nasıl göründüğünü,
- logosunun nasıl değiştiğini,
- eski ürünlerini,
- eski sayfalarını
inceleyebilirsiniz.
Denemek için
Wayback Machine'i açın ve yıllardır kullandığınız bir internet sitesinin adresini yazın.
Sonra bulabildiğiniz en eski tarihe gidin.
Muhtemelen bugün kullandığınız siteden tamamen farklı bir şey göreceksiniz.
Bazı eski sayfalardaki görseller, JavaScript veya diğer etkileşimli özellikler eksik çalışabilir. Web arşivleri her sayfanın bütün öğelerini kusursuz biçimde saklayamayabilir.
2. Web Design Museum — Web Tasarımının Müzesi
Web Design Museum internet sitesini gerçekten bir müzeye dönüştüren projelerden biri.
Eski:
- web siteleri,
- mobil uygulamalar,
- yazılımlar,
- Flash oyunları
için ekran görüntüleri ve arşivler bulunuyor.
Örneğin Google'ın, Apple'ın, YouTube'un veya Netflix'in ilk dönem tasarımlarını görebilirsiniz.
Bugünkü minimalist tasarımlara alıştıktan sonra 1990'ların web sitelerine bakmak oldukça tuhaf hissettirebiliyor.
3. Web Design Museum 90s — 90'ların İnternetine Girin
Web Design Museum içerisinde ayrıca özel bir 90'lar web tasarımı koleksiyonu bulunuyor.
Burada yıllara göre birçok ünlü markanın eski web sitelerini görebilirsiniz.
Örneğin:
- Yahoo,
- Amazon,
- Apple,
- Microsoft,
- LEGO,
- NASA,
- Nintendo
gibi isimlerin ilk dönem web tasarımlarına bakabilirsiniz.
Bugün milyarlarca dolarlık şirketlerin ilk sitelerinin ne kadar basit olduğunu görmek özellikle ilginç.
Aynı zamanda web tasarımının yaklaşık 30 yılda ne kadar değiştiğini de çok net gösteriyor.
4. OldMapsOnline — İnternetten Daha da Geriye Gidin
İnternet tarihi yetmediyse biraz daha geri gidelim.
OldMapsOnline dünyanın farklı bölgelerine ait tarihi haritaları keşfetmenizi sağlıyor.
Bir şehir veya ülke seçerek o bölgenin eski haritalarını inceleyebilirsiniz.
Bu site özellikle internet arkeolojisinden gerçek tarih araştırmasına geçmek isteyenler için güzel bir durak.
Eski İstanbul, Avrupa veya dünyanın başka bir bölgesine ait haritaları aramak bile başlı başına ilginç bir deneyim.
5. CERN — İlk Web Sitesinin İzlerini Görün
World Wide Web'in doğduğu yere gitmek istiyorsanız CERN'in koruduğu ilk web sitesi projesine bakabilirsiniz.
Bugünkü web tasarımından beklediğiniz neredeyse hiçbir şey yok.
Büyük fotoğraflar yok.
Animasyon yok.
Kart tasarımları yok.
Sosyal medya butonları yok.
Temelde metin ve bağlantılar var.
Ve belki de internetin en ilginç taraflarından biri burada ortaya çıkıyor:
Web'in temel fikri aslında son derece basitti.
Bir bilgiden başka bir bilgiye bağlantılarla ulaşmak.
Bugün kullandığımız devasa internet ekosistemi bu basit fikrin üzerine kuruldu.
6. Internet Archive — Sadece Web Siteleri Değil
Internet Archive Wayback Machine'in arkasındaki organizasyon olmasının yanı sıra çok daha geniş bir dijital arşiv sunuyor.
Arşiv içerisinde:
- kitaplar,
- videolar,
- ses kayıtları,
- yazılımlar,
- oyunlar,
- eski dijital materyaller
bulunabiliyor.
Özellikle eski yazılımlara ve dijital kültüre ilgi duyuyorsanız çok derin bir arşiv.
Bir şey aramak için girip tamamen başka bir şey keşfetme ihtimaliniz oldukça yüksek.
Neden Eski İnternet Bu Kadar İlginç?
Çünkü eski internet daha az standartlaşmıştı.
Bugün büyük platformlar ve tasarım sistemleri nedeniyle birçok web sitesi benzer kullanım kalıplarına sahip.
Eskiden ise geliştiriciler ve kullanıcılar web'in nasıl görünmesi gerektiğini henüz tam olarak bilmiyordu.
Bu da ortaya:
- garip navigasyonlar,
- anlamsız animasyonlar,
- kişisel web sayfaları,
- deneysel tasarımlar,
- son derece yaratıcı fikirler
çıkarıyordu.
Bazıları kötüydü.
Bazıları kullanışsızdı.
Ama çoğunda bugün web'de daha az gördüğümüz bir şey vardı:
kişilik.
Garip Siteler Aslında Biraz Eski İnternet Fikri Taşıyor
Garip Siteler fikrinin sevdiğimiz taraflarından biri de bu.
İnterneti yalnızca Instagram, YouTube, X veya birkaç büyük platformdan ibaret görmek yerine web'in daha küçük köşelerini tekrar keşfetmek.
Bağımsız geliştiricilerin yaptığı deneyler.
Tek bir problemi çözen küçük araçlar.
Kimsenin neden yaptığını anlamadığı garip projeler.
Ve bazen hiçbir işe yaramayan ama kapatmak istemediğiniz web siteleri.
Modern internetin içerisinde hâlâ biraz eski internet ruhu var.
Sadece bulmak gerekiyor.
